Mẫu kế hoạch quan trắc môi trường không hề có một công thức chung mà nó được xây dựng từ ngành nghề của doanh nghiệp và các yếu tố gây hại cho môi trường sống xung quanh.
Trong bất kỳ nhà máy, khu công nghiệp, bệnh viện, trang trại chăn nuôi hay khu đô thị nào… luôn có những tác động lên môi trường xung quanh. Những tác hại xấu đó âm thầm tích tụ rồi bùng phát thành ô nhiễm, khi đó chi phí xử lý sẽ rất lớn. Vì vậy, kế hoạch quan trắc môi trường giống như một bản khám sức khỏe định kỳ cho dự án. Nó sẽ giúp doanh nghiệp nắm được chất lượng của các yếu tố môi trường, gồm nước, không khí, đất… Qua đó phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm để có thể xử lý kịp thời với chi phí thấp. Trong bài viết này, An Toàn Doanh Nghiệp sẽ giúp bạn biết cách xây dựng mẫu kế hoạch này.
Những đối tượng cần thực hiện quan trắc môi trường
Không phải đơn vị nào cũng bắt buộc quan trắc, nhưng đa số các đối tượng sau đây thường phải thực hiện kế hoạch quan trắc môi trường định kỳ:
- Nhà máy, cơ sở sản xuất, khu công nghiệp: Điển hình là các ngành dệt nhuộm, giấy, thực phẩm, hóa chất, xi mạ, luyện kim, chế biến thủy sản… Những môi trường làm việc này luôn phát sinh nước thải, khí thải, chất thải rắn công nghiệp, tiếng ồn, rung…
- Bệnh viện, phòng khám, cơ sở y tế: Phát sinh nước thải y tế, chất thải nguy hại, khí thải từ lò đốt…
- Bãi rác, khu xử lý chất thải, lò đốt rác: Nước rỉ rác, khí thải, mùi, ảnh hưởng đất và nước ngầm khu vực xung quanh.
- Trang trại chăn nuôi, cơ sở giết mổ: Nước thải chăn nuôi, mùi hôi, ruồi muỗi, ảnh hưởng nguồn nước.
- Khu dân cư, khu đô thị, khu nghỉ dưỡng, sân golf: Nước thải sinh hoạt, nước mưa chảy tràn, hóa chất chăm sóc cây
Nói cách khác, bất cứ nơi nào có khả năng tác động đáng kể đến môi trường thì nơi đó cần xem xét lập kế hoạch quan trắc phù hợp. Mỗi tổ chức sẽ có những mẫu kế hoạch quan trắc môi trường với các yêu cầu khác nhau.
Tham khảo mẫu kế hoạch quan trắc môi trường
Tùy loại hình cơ sở mà mẫu kế hoạch quan trắc môi trường sẽ khác nhau. Tuy nhiên, một mẫu kế hoạch quan trắc môi trường cơ bản thường gồm các phần chính dưới đây. Bạn có thể coi đây là bộ khung để áp dụng cho doanh nghiệp của mình.
Tùy dự án, mẫu kế hoạch quan trắc sẽ khác
Thông tin chung về cơ sở, công trình, dự án
Mục này giúp giới thiệu bối cảnh như phần mở đầu của một hồ sơ bệnh án. Bao gồm:
- Tên đơn vị, địa chỉ, người đại diện
- Ngành nghề, công suất hoạt động
- Vị trí địa lý, đặc điểm khu vực xung quanh (khu dân cư, sông rạch, trường học…)
Liệt kê các yếu tố pháp lý về quan trắc môi trường
Mục này nhằm chứng minh kế hoạch quan trắc môi trường được xây dựng dựa trên quy định hiện hành, không phải làm cho có. Theo đó, các doanh nghiệp sẽ liệt kê các văn bản pháp luật có liên quan như:
- Các luật, nghị định, thông tư về bảo vệ môi trường
- Trong hồ sơ môi trường cần có báo cáo ĐTM hoặc kế hoạch BVMT, và còn có giấy phép xả thải hoặc giấy phép môi trường (nếu có)
Mục đích và yêu cầu của kế hoạch quan trắc môi trường
Bạn có thể ví kế hoạch quan trắc là đường kẻ chuẩn, để doanh nghiệp biết mình đang an toàn hay đã chạm ngưỡng nguy hiểm. Dưới đây là các yêu cầu cần có trong bảng kế hoạch quan trắc môi trường.
- Theo dõi chất lượng môi trường xung quanh và môi trường trong hàng rào cơ sở.
- Kiểm soát hiệu quả của các hệ thống xử lý nước thải, khí thải, chất thải rắn.
- So sánh kết quả quan trắc với quy chuẩn kỹ thuật, nếu vượt ngưỡng thì phải có biện pháp xử lý.
- Lưu giữ dữ liệu môi trường để làm căn cứ làm việc với cơ quan chức năng.
Nội dung trong kế hoạch quan trắc môi trường
Đây là phần cốt lõi của mẫu kế hoạch quan trắc nên cần thể hiện đầy đủ các yếu tố sau:
Trong kế hoạch quan trắc môi trường cần có thông số và vị trí quan trắc
Đối tượng và thông số quan trắc:
Tùy loại dự án, thường gồm một hoặc nhiều nhóm sau:
- Quan trắc nước thải nằm ở vị trí sau hệ thống xử lý, trước khi xả ra môi trường. Các thông số cần kiểm tra là pH, COD, BOD₅, TSS, Amoni, Coliform, kim loại nặng…
- Quan trắc khí thải với vị trí là ống khói lò hơi, lò đốt, hệ thống sơn, hệ thống xử lý khí… Những thông số cần làm quan trắc gồm bụi, SO₂, NOx, CO, VOC, dioxin/furan (nếu là lò đốt)
- Quan trắc môi trường xung quanh: Bao gồm không khí xung quanh (bụi, tiếng ồn, SO₂, NO₂), nước mặt và nước ngầm (pH, COD, BOD, kim loại nặng) và đất (kim loại nặng, tổng chất hữu cơ, dầu mỡ)
Tần suất quan trắc:
Tùy theo nhóm cần quan trắc sẽ quyết định tần suất theo dõi. Số lượng làm quan trắc không nên quá dày sẽ gây tốn kém, cũng không quá thưa khiến bỏ lỡ rủi ro.
- Nước thải/khí thải: thường 3–4 lần/năm hoặc theo quy định giấy phép.
- Môi trường xung quanh: 1–2 lần/năm hoặc theo cam kết ĐTM.
Vị trí và sơ đồ điểm quan trắc:
Phần này sẽ giúp cơ quan chức năng dễ dàng hình dung phạm vi kiểm soát của doanh nghiệp. Vì thế, bạn cần liệt kê rõ từng điểm đo và đính kèm theo sơ đồ mặt bằng có đánh dấu vị trí lấy mẫu của:
- Cửa xả nước thải
- Ống khói
- Khu dân cư gần nhất
- Nguồn tiếp nhận (sông, kênh, rạch…)
Phương pháp quan trắc và đơn vị thực hiện:
Mẫu quan trắc phải do đơn vị có chức năng và phải được công nhận đủ năng lực thực hiện (VILAS…). Và phương pháp phân tích phải theo tiêu chuẩn quốc gia/ISO (ở mức độ tổng quan).
Tổ chức thực hiện quan trắc phải là đơn vị có uy tín
Kế hoạch báo cáo và lưu trữ hồ sơ:
Mục này đảm bảo kết quả quan trắc không chỉ làm rồi bỏ đó mà được sử dụng như dữ liệu quản lý lâu dài. Vì thế, các doanh nghiệp cần làm báo cáo cho cơ quan quản lý bằng bản giấy và bản điện tử theo yêu cầu. Việc làm mẫu kế hoạch quan trắc môi trường cần được thực hiện hàng năm và lưu trữ kết quả bằng hồ sơ, file mềm để tiện việc theo dõi và báo cáo.
Những lưu ý khi lập kế hoạch quan trắc môi trường
Để mẫu kế hoạch quan trắc môi trường đúng, đủ và khả thi, bạn nên lưu ý các điều sau:
Bám sát đúng loại hình sản xuất
Bạn không nên copy chung chung một mẫu nào đó rồi áp vào doanh nghiệp mình. Bởi mỗi loại hình kinh doanh, sản xuất sẽ có những yếu tố gây hại cho môi trường khác nhau.
Cân đối giữa yêu cầu pháp lý và khả năng tài chính
Doanh nghiệp cần tính toán phù hợp, ưu tiên các thông số trọng yếu, tránh dàn trải. Bởi quá dài hay quá mỏng đều có thể:
- Tần suất quan trắc quá dày thì chi phí lớn, khó duy trì lâu dài.
- Tần suất quá thưa sẽ không đảm bảo an toàn môi trường và việc tuân thủ theo quy định của pháp luật.
Phối hợp chặt với bộ phận vận hành và xử lý môi trường
Kế hoạch quan trắc không nên do chỉ riêng phòng môi trường ngồi soạn, mà cần phối hợp với bộ phận vận hành hệ thống xử lý nước/khí, phòng kỹ thuật và nhân viên HSE. Vì họ là những người hiểu rõ khi nào hệ thống chạy ổn, khi nào có biến động từ đó chọn thời điểm quan trắc hợp lý.
Kế hoạch quan trắc nên phối hợp với bộ phận xử lý môi trường
Xem quan trắc là công cụ quản lý, không phải thủ tục đối phó
Nếu coi quan trắc chỉ để đủ giấy tờ báo cáo thì doanh nghiệp sẽ không tận dụng được giá trị dữ liệu để vận hành lâu dài với chi phí hợp lý. Thay vào đó, bạn hãy so sánh kết quả quan trắc môi trường theo thời gian, phân tích xu hướng tăng, giảm để có sự thay đổi trong sản xuất.
Lựa chọn đơn vị tư vấn và quan trắc uy tín
Một đơn vị thực hiện quan trắc có kinh nghiệm, có phòng thí nghiệm đạt chuẩn sẽ tư vấn cho doanh nghiệp một giải pháp tối ưu. Như vậy, mẫu kế hoạch quan trắc môi trường của bạn sẽ chặt chẽ về chuyên môn, dễ được cơ quan quản lý chấp thuận và áp dụng thực tế thuận lợi.
Hy vọng với những chia sẻ của An Toàn Doanh Nghiệp sẽ giúp các bạn dễ dàng lập mẫu kế hoạch quan trắc môi trường có hiệu quả. Nếu cần tư vấn thêm về cách thực hiện hay tìm kiếm đơn vị quan trắc thì hãy liên hệ với chúng tôi. Với hơn 20 năm hoạt động trên thị trường, bạn hoàn toàn yên tâm về báo cáo quan trắc môi trường. Từ đó góp phần thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững.
